Karel Smouter: ‘Ik deins inmiddels nergens meer voor terug’

Verhaal | 26-08-2020Tear

Vier jaar geleden verhuisde journalist Karel Smouter van de grote stad naar de regio. Daar ontdekte hij dat de wereld er vanuit hartje Amsterdam heel anders uitziet dan op de fiets achter het Twentse Tubbergen. Wat beweegt deze fietsende journalist en wat heeft Donald Trump daarmee te maken?

Al vele jaren timmert Karel Smouter (1983) aan de weg als journalist. Tot augustus 2017 was hij adjunct-hoofdredacteur van De Correspondent. Sinds een jaar trekt hij op de fiets door de provincies Gelderland, Overijssel en Flevoland om verhalen te schrijven voor NRC, De Nieuwe Koers en De Correspondent. Ook schrijft hij op onregelmatige basis blogs voor Tear.

Lees ook: Hoop is soms een kerktoren onder een supermaan

Hoe kwam je op het idee om voortaan op de fiets je werk te doen?

‘Aan de ene kant heel praktisch: omdat ik als stadsjongen in Amsterdam nooit m’n rijbewijs had hoeven halen. Aan de andere kant zocht ik een manier om dichterbij mensen te komen. Er is enorm veel scepsis ten opzichte van journalisten en dus leek het mij een goede vondst om bij mensen aan te komen op het minst bedreigende voertuig dat we kennen: de fiets!’

Randstedelijk

De concrete aanleiding voor zijn project Van de Fiets ontstond in de ochtend na de verkiezingsoverwinning van Donald Trump eind 2016. ‘In Amerika spreken ze over the fly-over country – het vergeten deel tussen beide kusten in. Weinig journalisten konden het opbrengen om daar te gaan kijken, terwijl juist daar de aanhang van Trump zat. 
Dus vroeg ik mezelf af of de journalistiek in ons land niet op dezelfde manier in elkaar zit; dat we alles buiten de Randstand lijken te negeren. Dat gevoel leeft ook hier in Nederland. Nu ik in het oosten woon, hoor ik vaak: ‘Oh, die landelijke media, nee, die volg ik niet meer. Dat is allemaal zo Randstedelijk.’ Mensen voelen zich niet gehoord en dat trok ik mezelf aan. Dus koos ik ervoor om me vanuit mijn woonplaats Deventer te gaan richten op het oosten van Nederland – op de fiets.’

Er zit veel grijs tussen de uitersten

Op de fiets-fiets

En dat loopt als een trein. Mensen waarderen het enorm als Karel het erf op komt draaien op zijn tweewieler. Zo neemt hij voor de kleinere tochtjes zijn speciaal gespoten Op de fiets-fiets. Voor een interview verder weg springt Karel op zijn e-bike. ‘Het hele project overtreft mijn verwachtingen,’ blikt hij terug op drie jaar fietsend verhalen verzamelen. ‘Mensen vinden het ongelofelijk leuk dat ik speciaal voor hen de moeite neem om op de fiets te komen. Dat breekt het ijs vaak, of ik nu bij een boer, een burgemeester of een bouwvakker kom.’

Tekoopbord

Tegelijk helpt deze vorm van slow journalism Karel om beter te kijken en te luisteren. Er vallen hem nu heel andere dingen op dan in zijn voormalige redactiekantoor in Amsterdam. ‘Zo fietste ik laatst door een gebied waar geen enkel huis te koop stond, terwijl een stukje verderop het ene na het andere tekoopbord in de tuin stond. Dat brengt me dan op het spoor van een verhaal over krimp- en groeiregio’s, die soms vlak naast elkaar liggen. Soms fiets ik ook letterlijk tegen onderwerpen op. Zoals het verhaal achter een nieuwe camping van een stel festivalbouwers, die door corona werkloos zijn geworden.’
Boerderij na boerderij af fietsen, zijn oor te luister leggen; het levert niet alleen mooie verhalen op, maar verruimt vooral zijn wereldbeeld. Karel: ‘Want weet je, vanachter een bureautje met alleen een laptop en een telefoon heb je als journalist zo’n beperkte blik op de wereld. Voor je het weet papegaai je eenvormige beelden na over grote groepen. Dan zijn alle boeren altijd de boze boeren, die permanent met hooivorken en trekkers klaarstaan om het Malieveld te vernielen. Terwijl, het ligt altijd genuanceerder.’ 

Allemaal racisten

Hetzelfde ervaarde Karel rond 2015 toen hij veel over de vluchtelingencrisis schreef. Met energie tikte hij mooie opiniestukken over een wereld zonder grenzen, maar vergat daarbij ook iets. ‘Ik had weinig oog voor de andere kant van de medaille,’ erkent hij nu. ‘Door bijvoorbeeld eens in een dorp te gaan kijken waar een nieuw azc zou verrijzen. Wat doet het namelijk met bewoners als het inwoneraantal dreigt te verdubbelen? Zijn dat dan allemaal racisten of maken deze mensen zich vooral zorgen? Vaak zit er veel grijs tussen de uitersten. Door nu op de fiets deze gewone mensen op te zoeken, heb ik een rijker beeld van de wereld gekregen, zonder dat ik me in een kamp laat trekken.’

Boterhammetje

Voor zijn verhalen trekt Karel veel tijd uit. Meestal is hij een hele dag van huis en soms zelfs meerdere dagen. Dan overnacht hij bij bekenden op de route of zet hij ergens op een veldje zijn mini-tentje neer. ‘Ik lunch regelmatig met uitsmijters in cafeetjes onderweg, dat vind ik geen straf. Het komt ook voor dat mensen spontaan een boterham voor me smeren.’

Het klinkt avontuurlijk. Ga je ook in de regen met noordwest 6 tegen?
‘Ik ben geen afgetrainde sporter, integendeel zelfs, maar ik deins inmiddels voor bijna niets meer terug. Vaak is voor elke uitdaging wel een oplossing. Zo heb ik lang gezocht naar een goed ademende regenbroek, die je ook makkelijk aan en uit kunt trekken. Ook zat ik op de fiets met een stroomprobleem om mijn apparatuur draaiende te houden. Maar inmiddels heb ik geïnvesteerd in een lijvige powerbank met een zonnepaneel erop. Niets houdt me dus tegen om er op uit te gaan. En trouwens, het valt me op dat het helemaal niet zo vaak langdurig regent in Nederland.’

Speelt duurzaamheid ook mee in je keuze voor de fiets?
‘Zeker wel, omdat klimaatverandering niet een ramp voor de toekomst is, maar nú aan de hand is. Daar maak ik me zorgen om. Ik zie het op de fiets. Hoe het land soms in mei of juni al geel kleurt. De droogte hakt er in sommige delen van de Achterhoek en Twente enorm in. Tegelijk zal de echte verandering niet van gewone consumenten zoals ik moeten komen. Overheden en de mega-vervuilers zullen deze crisis op een vergelijkbare wijze moeten bestrijden als de coronapandemie.’

‘Als christen zorg je goed voor de aarde. Punt!’

Oneerlijke koffie

Goed zorgen voor de schepping, vindt Karel al langer volledig vanzelfsprekend. Zo nam hij in zijn studententijd samen met Frank Mulder het stokje van Time to Turn over van Martine Vonk. Ook begrijpt hij weinig van een theologie die geloven versimpelt tot puur een geestelijke bezigheid. ‘Als christen zorg je goed voor de aarde. Punt! Als je gelooft in een Schepper, die onze aarde gewild heeft, dan kun je toch niet anders? Als tiener kon ik me al heel boos maken over de oneerlijke koffie na de kerkdienst. Dat ging er bij mij niet in.’

En nog steeds probeert Karel met zijn gezin kleine duurzame stapjes te blijven zetten. ‘Ja, er liggen zonnepanelen op ons dak en de isolatie is op orde, maar tegelijk vlieg ik volgend jaar misschien wel naar een bruiloft in Zuid-Amerika. Dat blijft dubbel. Toch koos ik er na onze verhuizing naar Deventer voor om geen auto aan te schaffen en niet m’n rijbewijs te halen. Dus doe ik sinds die tijd echt alles op de fiets. En dat heeft in elk geval een boel mooie verhalen op geleverd.’

Tekst: Maarten Nota, Beeld: Ruben Timman

Lees ook: Waarom duurzaamheid bij ontwikkelingswerk hoort

Klimaatactiviste Ridhima Pandey (12) wil generaties redden

Verhaal | 22-09-2020 | Maartje de Groot
Ontmoet de Indiase Ridhima Pandey (12) die zich op jonge leeftijd inzet voor het klimaat.

Wauw! Deze kerk bouwde zelf een school voor de kinderen uit het dorp

Verhaal | 21-09-2020 | Hannah Westra
Toen ze zagen dat veel kinderen niet naar school gingen, besloten ze zelf actie te ondernemen.

Bijzonder hoogleraar Renée Römkens: ‘Er ligt een taak voor kerkleiders en predikanten’

Verhaal | 21-09-2020 | Tear
Kan de kerk écht verschil maken in preventie en aanpak van seksueel misbruik en huiselijk geweld? Minella van Bergeijk en Renée Römkens gaan hierover in gesprek.
Zwerfvuil

Zwerfvuil prikken: een klein tekentje van Gods nieuwe wereld

Blog | 18-09-2020 | Tear
Toen Herman met een groep mensen uit de kerk het zwerfvuil wilde aanpakken in zijn straat, liep dat anders dan verwacht..

Ruth Lagemann: ‘Onze wereld heeft meer mensen van verzoening nodig’

Verhaal | 18-09-2020 | Tear
Ruth Lagemann mensen van allerlei verschillende achtergronden met elkaar te verzoenen. Haar geheim? Stilte. Ruth: ‘Het gaat erom dat je God uitnodigt in die stilte en zegt: ‘...

Veiligekerk.nl vergroot slagkracht tegen seksueel misbruik in de kerk

Nieuws | 17-09-2020 | Tear
Kerkelijke meldpunten, koepels en christelijke hulp- en onderwijsorganisaties lanceren vandaag het online platform Veiligekerk.nl.