Martha Zonneveld: ‘Honger is een afschuwelijke ramp die zich voltrekt naast de dreiging van corona’

Verhaal | 03-07-2020Hannah Westra

Na maanden thuisblijven, krijgen we weer wat lucht. We gaan vaker naar buiten, de terrassen zijn weer open en we maken plannen voor de vakantie. Toch zijn we bij Tear actief betrokken bij mensen die op dit moment nog wél middenin een lockdown zitten. Martha Zonneveld, noodhulpcoördinator bij Tear: ‘In sommige landen begint de crisis nu pas echt.’

Terwijl het aantal coronabesmettingen in Nederland snel opliep nadat het eerste geval bekend was, bleven de cijfers in veel ontwikkelingslanden relatief laag. Nu beginnen we daar pieken te zien in de verspreiding van het virus. Martha: ‘We wisten in eerste instantie niet of we ongerust of hoopvol moesten zijn over het lage aantal bevestigde besmettingen. De testcapaciteit is in veel landen waar we werken laag, waardoor veel onbekend blijft. Nu zien we, naast een toename van bevestigde besmettingen, in veel landen de economische omstandigheden verslechteren. In die zin begint de acute crisis daar nu pas.’ 

We horen ook steeds meer berichten over ondervoeding en voedseltekorten.

‘We horen ook steeds meer berichten over ondervoeding en voedseltekorten’, vertelt Martha. ‘De overheid biedt vaak wel voedselhulp, maar dat is meestal niet toereikend. Daarnaast vallen de meest kwetsbaren vaak buiten de hulp, omdat ze gestrand zijn op straat of in sloppenwijken, niet geregistreerd zijn, of bijvoorbeeld ziek. Honger is een afschuwelijke ramp die zich voltrekt naast de dreiging van het virus.’

Zorgen om de meest kwetsbaren

Martha maakt zich met name zorgen over mensen die geen of nauwelijks inkomen hebben, ouderen en mensen met een beperking of lage weerstand. ‘Het virus kan heel heftig verlopen. Zelfs in Nederland hoor je verhalen over kerngezonde mensen die alsnog op de intensive care terechtkomen. Er zijn zoveel mensen in ontwikkelingslanden die geen medische hulp krijgen, maar wel sterven aan corona. Gewoonweg omdat de voorzieningen er niet zijn.’

De lockdown heeft dan ook grote impact op het dagelijks leven. ‘Tijdens veldbezoek voor Tear ontmoet ik vaak mensen die afhankelijk zijn van een dagelijks loon. Niet kunnen werken betekent voor deze dagloners dat ze geen inkomen hebben. Normaal is het al een probleem als iemand een dag ziek is, maar nu mogen ze langdurig niet werken, terwijl ze ook geen reserves hebben. Hoe kunnen deze mensen overleven zonder geld voor eten?’

Veel incasseren

‘Ik ben altijd onder de indruk van mensen die in armoede leven en daarbij veerkracht laten zien. Er wordt zo hard gevochten’, vertelt Martha. Door deze pandemie komt er echter een klap bovenop de crisis waar de meeste van hen al mee te maken hebben. ‘Hoe veerkrachtig kunnen mensen blijven?’ 

Deze mensen moeten zoveel incasseren. Dat kunnen we ons hier niet voorstellen.

Als voorbeeld noemt ze Bangladesh, een land dat vier keer zo groot is als Nederland en 160 miljoen inwoners telt.  In en om Cox’s Bazar verblijven meer dan een miljoen Rohingya vluchtelingen en oorspronkelijke bewoners in kampen, dicht op elkaar. ‘De trauma’s die gezinnen hebben opgelopen toen ze in 2017 moesten vluchten uit Myanmar, zijn nog lang niet verwerkt. Op de plek waar ze nu wonen is er regelmatig noodweer, dat voor aardverschuivingen en wateroverlast zorgt in de kampen. Nu komt de dreiging van corona daar bovenop en kunnen mensen door de lockdown helemaal geen inkomen meer genereren.’

Van de 450 mensen die getest zijn in de kampen, is bij tien procent corona geconstateerd. ‘Als het virus op zo’n plek de vrije hand krijgt, kan dat desastreuze gevolgen hebben. We doen er alles aan om mensen voor te lichten over preventiemaatregelen, maar hoe kun je je aan hygiënevoorschriften en 1,5 meter afstand houden als je zo dicht op elkaar woont en met meer dan honderd mensen één waterpunt moet delen? We houden ons hart vast. Deze mensen moeten zoveel incasseren. Dat kunnen we ons hier niet voorstellen.’ 

In hetzelfde schuitje

‘Meer dan ooit tevoren zitten we overal ter wereld in eenzelfde schuitje’, voelt Martha. ‘Overal gingen scholen dicht en moesten ouders, naast hun eigen werk, ineens parttime leerkracht zijn. Veel ouders vonden dit al snel een uitdaging of zelfs stressvol. Als ik eraan denk dat gezinnen in de kampen in Bangladesh al maanden in hun tenten blijven, nauwelijks verlicht, zonder voldoende en gevarieerd eten en zonder internetverbinding, kan ik me niet anders voorstellen dan dat die ouders soms gek worden.’

‘Bij ons werd al vrij snel van alles geregeld om de mogelijke leerachterstand zo veel mogelijk te beperken en inmiddels kunnen kinderen gelukkig weer volledig naar school. In veel van onze projectlanden zijn die mogelijkheden er niet. We zijn allemaal gelijke mensen en dat zij het nu nóg zwaarder hebben, voelt zo oneerlijk. Het wordt door corona pijnlijk zichtbaar hoe ongelijk de verdeling van de welvaart is en hoe mensen daardoor in een spiraal van armoede terechtkomen.’

‘Ik ben blij dat wat we de afgelopen jaren met onze lokale partners en kerken hebben opgebouwd aan structurele ontwikkeling niet voor niets is geweest en dat de opbouw van gemeenschappen met de lokale kerk geen vluchtige hulp is. Nieuwe structuren zijn ingebed in de gemeenschap en dat zie je nu terug. Kerken spelen nu bijvoorbeeld een belangrijke rol in de distributie van voedsel. Mensen nemen zelf verantwoordelijkheid en wachten niet af. Ze moeten door corona misschien een jas uitdoen, maar wat ze hebben opgebouwd blijft in veel gevallen in ieder geval deels bestaan. Ze blijven steun hebben aan de groepen waar ze deel van zijn, ondanks dat ze elkaar niet kunnen ontmoeten. Als Tear blijven we hen daarbij ondersteunen, naast de noodzakelijke voedselhulp die we momenteel op veel plaatsen verlenen.’

Hoop voor vluchtelingen in Libanon

Verhaal | 22-07-2020 | Tear
In Libanon raken vluchtelingen in de problemen, doordat ze geen geld meer hebben voor voedsel. Zusterorganisatie Tearfund biedt hulp. Lees hier hoe...

Rikkert Zuiderveld & Reinier Sonneveld: ‘Mocht je vallen, dan word je toch wel opgevangen’

Verhaal | 13-07-2020 | Tear
Minella van Bergeijk gaat in gesprek met Rikkert Zuiderveld en Reinier Sonneveld over meebuigen in de storm.

10x wat we leerden in 2020

Verhaal | 13-07-2020 | Tear
De coronacrisis bracht veel mensen ook rust. Tear geeft tien tips om die rust vast te houden.

Martha Zonneveld: ‘Honger is een afschuwelijke ramp die zich voltrekt naast de dreiging van corona’

Verhaal | 03-07-2020 | Hannah Westra
Met Tear zijn we actief betrokken bij mensen die op dit moment nog middenin een lockdown zitten. Martha Zonneveld, noodhulpcoördinator bij Tear: ‘In sommige landen begint de...

Beter bestand tegen de coronacrisis dankzij de lokale kerk

Verhaal | 22-06-2020 | Annemarie van den Berg
Via lokale kerken mensen zelf uit armoede laten opstaan. Het werkt! Juist in deze coronacrisis zien we dat deze gemeenschappen beter bestand zijn tegen de gevolgen.
Babyslofjes

Kraamtijd in lockdown: net bevallen en geen inkomen meer

Verhaal | 22-06-2020 | Tear
Ineens ziet de kraamtijd er door het coronavirus heel anders uit dan dat we gewend zijn. Maar voor de 25-jarige Kabita en haar man is de kraamtijd levensbedreigend geworden.