Wait, what? Hier komt jouw mobiele telefoon óók vandaan

Verhaal | 29-06-2020Hannah Westra

Het is waarschijnlijk een van de meest gebruikte producten die je bezit: je mobiele telefoon. Toch weten we over het algemeen heel weinig over de herkomst ervan. Misschien heb je weleens gelezen of gehoord dat veel telefoons in grote fabrieken in onder andere China worden gemaakt, maar wist je ook dat een deel van je telefoon uit Congo komt?  

Een belangrijk onderdeel van je mobieltje is natuurlijk de oplaadbare batterij, en daar is de grondstof kobalt onmisbaar voor. Maar de winning van kobalt is geen schone zaak. Het gaat gepaard met milieuvervuiling, levensgevaarlijke explosies en mensenrechtenschendingen, en kobalt komt in veel gevallen dus uit Congo.

Voor verschillende bevolkingsgroepen in Congo heeft dit grote gevolgen.

Conflictmineralen

De democratische Republiek Congo (DRC) is een van de grootste leveranciers van kobalt ter wereld, schrijft de NOS. Waarschijnlijk komt meer dan de helft van dit mineraal van wat er wereldwijd wordt verkocht daarvandaan. En dat gebeurt vaak onder slechte omstandigheden in conflictgebieden. Ook kinderarbeid komt hier geregeld voor.

Een deel van het Congolese kobalt - 20 tot 30 procent - wordt met de hand gedolven, door naar schatting 150 tot 200 duizend Congolezen. Zij werken zonder goede bescherming in zelf gegraven putten, en vaak in illegale mijnen die beheerd worden door rebellen en regeringstroepen. Ongelukken komen hier regelmatig voor. In juni 2019 kwamen er bijvoorbeeld 43 mijnwerkers om het leven toen zo’n kobaltmijn instortte. 

Maar ook in de grote industriële kobaltmijnen zijn er veel misstanden. Deze zijn vaak in handen van buitenlandse partijen en hoewel de omstandigheden vaak wel beter zijn dan in mijnen waar handmatig gedolven wordt, lijdt de natuur én landbouwgrond van de lokale bevolking onder de aanleg van deze fabrieken. Voor verschillende bevolkingsgroepen in Congo heeft dit grote gevolgen.

Kan het anders?

Amnesty riep in 2016 bedrijven op om te onderzoeken waar hun kobalt vandaan komt en of de winning ervan gepaard gaat met mensenrechtenschendingen. Toch zijn nu, zo’n vier jaar later, nog maar weinig bedrijven open over hun toeleveringsketens. En dat terwijl er snel iets moet veranderen, want uit recent onderzoek blijkt dat Congolezen die in kobalt- en kopermijnen werken blootstaan aan giftige stoffen die aangeboren afwijkingen bij hun kinderen kunnen veroorzaken. Daarbij is er sinds het rapport van Amnesty in 2016 weinig veranderd voor de meeste mijnwerkers in Congo, vertelt onderzoeker Mark Dummett tegen Het Parool.

Alleen openheid van zaken geven is niet genoeg. Grote afnemers moeten druk uitoefenen op lokale mijnen om de werkomstandigheden te verbeteren.

Dummett: ‘Alleen openheid van zaken geven is niet genoeg. Grote afnemers moeten druk uitoefenen op lokale mijnen om de werkomstandigheden te verbeteren. Simpelweg de handelsrelatie verbreken met een toeleverancier of een embargo voor de DRC instellen, is niet de oplossing. Daarmee ontneem je de plaatselijke bevolking haar broodwinning.’

Gelukkig lijkt er steeds meer aandacht voor het probleem en daarmee hopelijk ook voor mogelijke oplossingen. Zo komen er regelmatig berichten voorbij in de media, worden de arbeidsomstandigheden in mijnen steeds vaker gecontroleerd, is er een gedragscode vanuit de Congolese overheid en bieden initiatieven als het Responsible Minerals Initiative inzicht in partijen die met aantoonbaar conflictvrije mineralen werken.

Ook checkt onder meer maatschappelijke organisatie International Peace Information Service regelmatig lokaal of er gewapende rebellen of reguliere troepen bij mijnen rondlopen. Bij ruim de helft van de 1600 Congolese mijnen die zij de afgelopen jaren bezochten was dit helaas nog het geval. Er is dus nog een lange weg te gaan, maar de eerste stappen zijn in ieder geval gezet.

Meer weten? Lees bijvoorbeeld het rapport Time to recharge van Amnesty International of bekijk de korte documentaire Whose Wealth? Cobalt from Congo.

Een eerlijke telefoon?

Ondanks dat we zo weinig weten over de productie achter meeste mobiele telefoons, zijn er ook positieve geluiden op de markt. Zo maakt het Nederlandse bedrijf Fairphone smartphones op een zo eerlijk mogelijke manier. Daarbij houden ze rekening met een verantwoorde inkoop van materialen tot aan de stimulering van het welzijn van arbeiders. Ze delen hun resultaten openbaar en hopen de hele industrie van binnenuit te kunnen veranderen. Daarbij is de Fairphone ook nog eens duurzaam. Is er een onderdeel stuk? Dan kun je dit los bestellen op de website en hoef je dus niet direct je hele telefoon te vervangen.

Vanessa Nakate (23) werd uit de foto met Greta Thunberg geknipt

Verhaal | 02-07-2020 | Maartje de Groot
Maak kennis met de Oegandese Vanessa Nakate (23) die zich inzet voor het klimaat om zo haar continent en de wereld te redden.

12 simpele tips om te minderen met afval

Blog | 21-06-2020 | Hannah Westra
Wat zou jij doen om te minderen met afval?

Waarom ik op zoek ging naar trouwringen van eerlijk goud

Verhaal | 16-06-2020 | Hannah Westra
Toen we vorig jaar op zoek gingen naar onze trouwringen, wist ik één ding zeker: ze moesten verantwoord zijn. Dit is waarom.

Zo maak je zelf een duurzaam mondkapje

Verhaal | 26-05-2020 | Maartje de Groot
Vanaf 1 juni kunnen reizigers in het openbaar vervoer niet meer om (niet-medische) mondkapjes heen. Benieuwd hoe je zelf een duurzaam mondkapje maakt? Wij zochten het voor je uit.

7 simpele tips voor een duurzaam huis

Verhaal | 05-05-2020 | Maartje de Groot
Door de coronacrisis blijven we meer dan ooit binnen en dit geeft ruimte om in huis groen aan de slag te gaan. Wij geven zeven tips voor een duurzamer thuis.

Acht miljard Coca-cola flessen verbrand of gedumpt per jaar

Nieuws | 01-04-2020 | Manuel Voordewind
De vervuiling door open verbranding van plastic flesjes staat gelijk aan de uitstoot van 2 miljoen auto's. Dat blijkt uit een onderzoek van zusterorganisatie Tearfund...